Cmentarz przykościelny:

Powierzchnia [ha]: ogólna 0,50, wolna 0,46

Pierwotny cmentarz przykościelny założony został na planie owalu. Jednak w roku 1969 dokonano jego powiększenia o obszar zlokalizowany na wschód od budynku kościoła, co spowodowało zniekształcenie formy oryginalnego założenia. Od tego czasu nie dokonywano już zmian zasięgu terytorialnego cmentarza. Niestety, niewiele wiadomo o historii cmentarza przykościelnego w Sosnówce. Powstał on zapewne wraz z kościołem, a o jego starej metryce świadczy bezsprzecznie owalny kształt jego najstarszej części, przylegającej bezpośrednio do świątyni. Konserwator Zabytków Prowincji Śląskiej, dr Hans Lutsch wymienia w 1889 r. na terenie cmentarza zespół kutych krzyży nagrobnych. Podczas inwentaryzacji cmentarza w 1987 r. na terenie cmentarza wykazano jedynie kilka wolnostojących nagrobków sprzed 1945 r. Zachowały się za to interesujące, barokowe epitafia z XVIII w. Współcześnie, pole grzebalne na tym cmentarzy nadal jest wykorzystywane.

Wspomniane wcześniej barokowe epitafia z XVII i XVIII w. mają bardzo bogatą, barokową ornamentykę i są zlokalizowane są w murze kościelnym i elewacji kościoła. Przedstawiają Trójcę Świętą, Ukrzyżowanego Chrystusa oraz Zmartwychwstanie Chrystusa. Na terenie cmentarza, pod koronami drzew znajduje się też wyjątkowy nagrobek w formie postumentu zwieńczony pucharem z XVIII w. Znaleźć można tam również zachowane fragmenty pomnika upamiętniającego poległych w I wojnie światowej przedstawiający hełm i gałązkę laurową.

Historia wsi

Sosnówka jest małą wsią, która wzmiankowana była w źródłach historycznych już w XIV w. jako Sudorf. Pierwszym właścicielem wsi był Hans von Liebenthal, który sprzedał majątek Gotsche Schoffowi, przodkowi słynnego rodu von Schaffgotschów. Wieś zmieniała właścicieli jeszcze kilkakrotnie. Należałą między innymi do rodzin von Zedlitz i von Gallom, a w 1558 r. ponownie stanowiła własność rodu von Schaffgotsch. W roku 1745 r. we wsi wybudowano pierwszy, drewniany kościół ewangelicki, natomiast w roku 1786 r. w Sosnówce funkcjonowały już obok siebie dwa kościoły, ewangelicki i katolicki (jak również kaplica św. Anny). Funkcjonowały tu też dwie szkoły i dwa młyny wodne. Wieś zamieszkiwało w tym czasie 1189 osób, w tym 22 kmieci, 78 ogrodników i 76 chałupników. W 1830 r. w miejscowości wymienia się 215 domostw oraz 1037 mieszkańców, w tym 124 katolików. Oprócz dwóch szkół ewangelickich, które funkcjonowały wcześniej rozpoczęła działalność również szkoła katolicka. We wsi pracowało 3 tkaczy oraz 8 piekarzy. Piętnaście lat później w Sosnówce wykazano 123 domostwa oraz 1383 mieszkańców, w tym 147 katolików. W dalszym ciągu duża część mieszkańców wsi trudniła się tkactwem. W 1858 r. Sosnówka liczyła 175 domów, a w miejscowości pracowało trzech młynarzy. Wśród mieszkańców wymienia się wówczas 21 kmieci i 36 ogrodników oraz jednego karczmarza. W 1873 r. w miejscowości wymienia się 232 domy oraz 1453 mieszkańców. W XIX w. wieś zyskała dość dużą popularność turystyczną dzięki czemu rozwinęło się tu zaplecze noclegowe i gastronomiczne. Po zakończeniu II wojny światowej nastąpiło wysiedlenie niemieckich mieszkańców wsi, a ich miejsce zaczęli zajmować osadnicy polscy.

Zgromadzony materiał ikonograficzny, ukazujący kościół wraz z murem cmentarnym przed 1945 r., obrazuje stan założenia sprzed jego powiększenia w latach 60. XX w., które to doprowadziło do znacznego zniekształcenia oryginalnej formy cmentarza. Taki też stan jest wyraźnie dostrzegalny na mapie topograficznej z początku XX w., na której ukazano zasięg terytorialny cmentarza zamykający się na planie zbliżonym do owalu.

Ciekawe strony internetowe dotyczące cmentarza i kościoła:

https://fotopolska.eu/Sosnowka/b44550,Kosciol_sw_Marcina.html

https://odtur.pl/atrakcje/sosnowka-kosciol-pw-sw-marcina-w-sosnowce-9429.html

Bibliografia

• Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków Delegatura w Jeleniej Górze – Sosnówka,
• Karta cmentarza, oprac. E. Klepka,1987 r.
• Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.
• Prace konserwatorskie na terenie województwa dolnośląskiego w latach 1979–1999, Wrocław 2005.
• Zimmermann F.A., Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 6, Brieg 1786.
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, Breslau 1830.
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, 1845.
• Peter J., Neuester und zuverlässigster Führer durch das Riesengebirge…, Hirschberg 1873. Neß D., Schlesisches Pfarrerbuch, Bd. 7, Regierungsbezirk Liegnitz, 2016.
• Lutsch H., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. 3, Die Kunstdenkmäler des Reg.-Bezirks Liegnitz, Breslau 1889.
• Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006
• Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024
• Wojciech Kapałczyński, Jan Kotlarski: Zabytki Jeleniej Góry i powiatu. Jelenia Góra: Jeleniogórskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 2002, s. 99. ISBN 83-85033-00-9.