Cmentarz przykościelny:

Powierzchnia [ha]: ogólna 0,36

Cmentarz przykościelny powstał z pewnością wraz z kościołem, a zatem jego wytyczne datować można z całą pewnością już na koniec XVI w., o czym świadczy jego owalny, a wręcz okrągły kształt oraz kamienny mur z przyporami, nadający całemu założeniu charakteru wręcz obronnego. Cmentarz został powiększony w XIX w., o nową część, założoną na planie zbliżonym do prostokąta, przylegającą bezpośrednio do starszego cmentarza. Wówczas też wykonano w linii muru furtę, prowadzącą na teren nowego cmentarza, gdzie wzniesiono niewielką, murowaną kostnicę na planie rąbu, o ciekawych elewacjach, wykończonych w tynku i cegle. Wraz z założeniem nowej części cmentarza zaprzestano pochówków w bezpośredniej bliskości kościoła. Po 1945 r. większość przedwojennych nagrobków została, niestety, zlikwidowana. W ramach inwentaryzacji w roku 1987 na terenie cmentarza znajdowało się kilka nagrobków wolnostojących z końca XIX i pierwszej połowy XX w. Wśród ważnych nagrobków występujących na terenie dawnego cmentarza jest nagrobek ks. Franza Heischke (1833–1898). Można tu również znaleźć ciekawe epitafium Balthasara Eberta i jego rodziny z 1617 r., które umiejscowione jest w murze cmentarnym, które przedstawia klęczącego zmarłego, jego żony i dziecka, którzy adorują Ukrzyżowanego Chrystusa. Po 1945 r. nie nastąpiły istotne zmiany w zasięgu terytorialnym cmentarza.

Nie udało się pozyskać historycznego materiału ikonograficznego, ukazującego sam cmentarz przykościelny przed 1945 r. Fotografie zamieszczone w karcie cmentarza z 1987 r. ukazują pojedyncze, zachowane po 1945 r. wolnostojące nagrobki. Zasięg terytorialny cmentarza ukazany na mapie topograficznej z pocz. XX w. uznać należy natomiast za schematyczny, ponieważ nie pokrywa się on ze stanem fatycznym.

Historia wsi

Jak wynika z danych archiwalnych, Krzeszówek jest bardzo starą wsią, na terenie której – według jednej z wersji, miało powstać pierwsze opactwo benedyktynów. Opactwo to zostało później przejęte przez cystersów, którzy na swoją siedzibę obrali dzisiejszy Krzeszów. Od roku 1352 Krzeszówek był własnością cystersów Krzeszowskich i pozostawał nią aż do sekularyzacji klasztoru w 1810 r. Przed 1400 r. istniało tu wolne sołectwo, należące do opactwa w Krzeszowie. W 1785 r. jego wartość szacowano na 1.520 talarów, a mieszkało tu 4 kmieci, 5 zagrodników i 25 chałupników, wśród nich było 6 rzemieślników. Była to więc uboga wieś, raczej wyłącznie nastawiona na rolnictwo. Jak podają źródła w 1830 r. wieś liczyła 36 domów oraz 323 mieszkańców. Działała tu wtedy szkoła katolicka z jednym stałym nauczycielem, jak również gorzelnia i karczma. W 1845 r. wymienia się tu 35 domostw oraz 303 mieszkańców. Pracował tu wówczas kowal, rzeźnik, szewc, 2 krawców, 1 handlarz zbożem oraz ponad 20 tkaczy. W 1871 r. było tu 37 domów, a 1885 r. wszyscy mieszkańcy byli katolikami. W 1900 r. w Krzeszówku zamieszkiwało już tylko 184 mieszkańców, zaś w 1925 r. 145, w tym 141 katolików i 4 ewangelików. W 1939 r. wieś zamieszkiwało 430 mieszkańców. Od 1742 r. Krzeszówek wraz z całym Śląskiem dostał się pod panowanie pruskie, należąc od 1816 r. do powiatu kamiennogórskiego. Po zakończeniu II wojny światowej wieś znalazła się w granicach Polski, a w związku z tym, nastąpiło wysiedlenie ludności niemieckiej i sprowadzenie na nich miejsce osadników polskich. W 2010 r. w Krzeszówku zamieszkiwało jedynie 102 mieszkańców.

Ciekawe strony internetowe dotyczące cmentarza i kościoła:

https://hopgorki.pl/atrakcje/6-obiekt-religijny/116-kosciol-pw-sw-wawrzynca-w-krzeszowku

https://polska-org.pl/550288,Kochanow,Kosciol_sw_Mateusza.html

Kościół pw. św. Wawrzyńca w Krzeszówku i Dom Rekolekcyjny

Bibliografia

• Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu Delegatura w Jeleniej Górze:
• Krzeszówek, kartka zabytku: kościół filialny pw. św. Wawrzyńca, oprac. E. Sawińska, 1995 r. –
• Krzeszówek, karta cmentarza, oprac. R. Rózga, 1987 r.

Literatura

• Heimatbuch des Kreises Landeshut in Schlesien, Bd. 2, hrsg. E. Kunick, Landeshut 1929
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, Breslau 1830
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien,
• 1845 Prace konserwatorskie na terenie województwa dolnośląskiego w latach 1979–1999, Wrocław 2005.
• Prace konserwatorskie na terenie województw jeleniogórskiego, legnickiego, wałbrzyskiego i wrocławskiego w w latach 1975–1978, Wrocław 1985.
• Rose A., Kloster Grüssau, Stuttgart 1974 Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.
• Zimmermann F.A., Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 5, Brieg 1785