Cmentarz przykościelny:

Powierzchnia [ha]: ogólna 0,33

Istniejący cmentarz przykościelny, wyznaczony na planie wieloboku, zwężającego się w kształt trapezu od strony zachodniej, zachował swój historyczny kształt, wyznaczony przez mur cmentarny. Nie był powiększany przed 1945 rokiem, ani też po zakończeniu II wojny światowej.

Trudo jednoznacznie wskazać, kiedy założony został pierwszy cmentarz, jednak przyjąć należy, że funkcjonował on razem z powstaniem kościoła. Istniejący cmentarz przykościelny, wyznaczony na planie wieloboku, zwężającego się w kształt trapezu od strony zachodniej, zachował swój historyczny kształt, wyznaczony przez mur cmentarny. Zachowany do dziś cmentarz wyznaczony został zapewne w XVI w., zaś w XVIIII w. otoczono go kamiennym murem z narożną bramą. Po 1945 r. doszło do likwidacji niemal wszystkich historycznych nagrobków. Zachowało się jedynie kilka, jednak wyjątkowo cennych pod względem formy i wykonania. W 1988 r. wskazano, że układ cmentarza jest dostatecznie czytelny. W ostatnich latach wykonano nową ścieżkę wokół kościoła.

Historia wsi

Gierczyn powstał w połowie XIV w., jako wieś na prawie niemieckim, stanowiąca wówczas własność trzech rodzin rycerskich. W 1570 r. Hans Schoff (von Schaffgotsch) sprzedał Gierczyn przedstawicielom rodziny von Zeydlizów. Wówczas to miejscowość ta została zasiedlona przez rodziny górnicze, trudniące się pracą w tutejszych kopalniach cyny. W 1578 r. utworzono w Gierczynie osobny Urząd Górniczy, zajmujący się nadzorem nad funkcjonującymi tak tutaj jak i w najbliższej okolicy kopalniami. W 1616 r. urząd ten wydał gwarkowi Beierowi z Norymbergi przywilej na wydobycie miedzi. W czasie trwania wojny 30-letniej przerwano wydobycie, które wznowiono w 1727 r. Podkreślić należy, że Gierczyn przez następne stulecia w dalszym ciągu pozostawał czynnym ośrodkiem górniczym, a taka sytuacja pozostawała niezmienna również po 1945 r. Miejscowość będąca w posiadaniu kolejnych przedstawicieli bogatego i wpływowego rodu von Schaffgotschów, należała do klucza zamku Gryf. W 1765 r. w Gierczynie zamieszkiwało 18 kmieci, 23 zagrodników oraz 107 chałupników. W 1786 r. w miejscowości funkcjonowały dwa kościoły (starszy – katolicki oraz nowszy, wzniesiony w 1768 – ewangelicki) oraz młyn wodny i dwie kopalnie. Funkcjonowała również huta. W 1825 r. w Gierczynie wymienia się 177 domów, zaś w 1840 r. działały tu dwie szkoły oraz młyn do mielenia kory dębowej. Po 1945 r. Gierczyn znalazł się granicach Polski, co wiązało się z wysiedleniem ludności niemieckiej i sprowadzeniem tu osadników polskich. W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Gierczyn, po jej zniesieniu w gromadzie Mroczkowice. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie jeleniogórskim.

Ciekawe strony internetowe dotyczące cmentarza i kościoła:

https://mirsk.fotopolska.eu/nowe_zdjecia/m54513,Zeleznik.html?galeria_zdjec&m=53801&source=/nowe_zdjecia/m54513,Zeleznik.html&s=90

Bibliografia

• Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu Delegatura w Jeleniej Górze
• Gierczyn, karta zabytku: kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła, ob. filialny pw. Narodzenia NMP, oprac. J. Skarbek, 2000 r.
• Gierczyn, karta cmentarza: cmentarz parafialny, oprac. K. Myśliński, 1988 r.
• Literatura:
• Prace konserwatorskie na terenie województwa dolnośląskiego w latach 1979–1999, red. G. Grajewski, E. Kica, Wrocław 2005.
• Słownik geografii turystycznej Sudetów, T. 2, cz. 1, A-Ł, red. M. Staffa, Wrocław 2003.