Cmentarz przykościelny:

Cmentarz przy kościele ewangelickim w Miłkowie jest zachowany do dziś jeśli chodzi o zasięg ze względu na to, że otoczony jest murem. Zasięg terytorialny cmentarza pokrywa się z zasięgiem ukazanym na mapach topograficznych z końca XIX i początku XX w. Dlatego też można uznać, że cmentarz nie zmienił swojego zasięgu na przestrzeni lat. Cmentarz ten został wyznaczony wraz z wybudowaniem nowego, murowanego kościoła, co nastąpiło w II połowie XVIII w. W 1781 r. cmentarz otoczono murem, który istnieje po dziś dzień.

Miłkowski ewangelicki cmentarz przykościelny nieprzerwanie służył społeczności ewangelickiej do 1945 r. Po zakończeniu II wojny światowej uległ częściowej likwidacji i zniszczeniu. Po zakończeniu inwentaryzacji w roku 1982 r. wykazano, że czytelność dawnego cmentarza ewangelickiego jest bardzo mała, a pole grzebalne jest zdewastowane. Niemniej jednak znajdowało się tu dużo nagrobków pochodzących z końca XIX i początku XX w. W roku 1995 r. Urząd Gminy w Podgórzynie przeprowadził prace porządkowe na terenie dawnego cmentarza i właśnie wtedy podjęto decyzje o założeniu niewielkiego lapidarium gdzie złożono pozostałości niemieckich płyt nagrobnych.

Na cmentarzu tym pochowano kilka ważnych osób dla społeczności Miłkowa, w tym między innymi Arthura Bretschneidera (1882–1931), który był architektem. Zachowany został jego nagrobek i można go obejrzeć w lapidarium. Poza tym, pochowany jest tu artysta malarz Hans Seydel (1866–1913), a jego nagrobek z paletą malarską i pędzlami przyciąga wzrok i jest wyjątkowy. Również został przeniesiony do lapidarium. Poza tym, na terenie cmentarza zachowało się kilka interesujących nagrobków i grobowców, w tym grobowiec o cechach neorenesansowych, niestety, pozbawiony inskrypcji.

Historia wsi

Miłków jest starą osada, która wzmiankowana była w źródłach historycznych już w połowie XIII w. Wówczas na terenie miejscowości znajdować się miał majątek, który określany był jako „Dolne Dobra”. Nazwiska właścicieli wsi znamy jednak dopiero z dokumentacji z XV w. W 1436 r. niejaki Lorenz von Runge zakupił Miłków od potomków zmarłego Johanna von Niebelschütz. W czasie trwania wojen husyckich dobra w Miłkowie, jak również przynależący do nich dom czeladzi, zostały całkowicie spalone. W rękach rodziny von Runge Miłków pozostawał do 1491 r., kiedy to wieś stała się własnością braci Günthera, Konrada i Georga von Reibnitz. To za sprawą braci von Reibnitz w Miłkowie powstały drugie, tak zwane „Górne Dobra”. Od tego czasu górna część wsi należała do tzw. „Górnych Dóbr”, a dolna do „Dolnych Dóbr”. W 1552 r. za sprawą kolejnego właściciela wsi Barthela von Reibnitz we wsi założono pierwszą szkołę. W 1622 r. w czasie trwania wojny 30-letniej wieś została zniszczona i w dużej mierze splądrowana. Po zakończonej wojnie wieś odbudowano za sprawą ówczesnego właściciela Heinricha von Reibnitza. Niestety, popadł on w długi, a po jego śmierci, Miłków w 1656 r. baron Carl Heinrich von Zierotin kupił te dobra. Za jego sprawą w 1667 r. na terenie „Górnych Dóbr” wzniesiono nowy pałac.

W 1742 r. w Miłkowie wzniesiono pierwszy, drewniany kościół ewangelicki. W 1786 r. w Miłkowie funkcjonowały dwa kościoły – katolicki i ewangelicki. W dokumentach wymieniano tu wówczas 26 kmieci, 86 ogrodników, 88 chałupników, a liczba mieszkańców wynosiła wówczas 800 osób. Począwszy od roku 1737 właścicielem Miłkowa był hrabia von Waldstein, natomiast w 1786 r. właścicielką miejscowych dóbr została wdowa po hrabim von Waldstein. W 1830 roku nową właścicielką Miłkowa została Maria Teresa hrabina von Matuschka. Jak wskazują dokumenty archiwalne, w tym czasie miejscowość zamieszkiwało 1028 mieszkańców, w tym 212 katolików. Znajdowało się między innymi 212 domów, pałac, 2 szkoły: ewangelicka i katolicka, 3 młyny wodne, tartak i cegielnia. Mieszkańcy w dużej mierze trudnili się rzemiosłem, wśród którego najważniejsze było tkactwo. Piętnaście lat później, czyli 1845 r. w miejscowości zamieszkiwało 1191 mieszkańców, w tym 344 katolików. Na terenie miejscowego majątku wykazano 10 domostw, pałac oraz 74 mieszkańców, w tym 28 katolików. Na terenie samego Miłkowa pracowało natomiast wówczas blisko 60 rzemieślników i 60 kupców. Działała tu także papiernia.

W II połowie XIX w. Miłków był popularną miejscowością turystyczną oraz ważnym ośrodkiem produkcyjnym. W 1939 r. wieś zamieszkiwało 1 916 osób. Do końca II wojny światowej Miłków należał do powiatu jeleniogórskiego, wchodzącego w skład rejencji legnickiej. Finalnie miejscowość wraz z całym Śląskiem stała się częścią Polski. W związku z tym wysiedlono z niej niemieckich mieszkańców, na miejsce których napływać zaczęła ludność polska.

Ciekawe strony internetowe dotyczące cmentarza i kościoła:

Ruiny kościoła ewangelickiego w Miłkowie

https://polska-org.pl/512955,Milkow,Kosciol_ewangelicki_ruina.html

Kościół ewangelicki w Miłkowie

https://www.radiowroclaw.pl/articles/view/109949/Dawny-ewangelicki-kosciol-w-Milkowie-FOTOSPACER

https://www.radiowroclaw.pl/articles/view/98855/W-Milkowie-kosciol-zamieni-sie-w-muzeum

Bibliografia

• Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu Delegatura w Jeleniej Górze
• Miłków, karta d. cmentarza ewangelickiego, oprac. E. Klepka, 1982 r. Literatura: Barsch A., Katholische Pfarrchronik von Arnsdorf, 1804 r., oprac.: U. Junker,
• Bodenberg 2013. Dittrich J.A.W., Aus der Vergangenheit von der Gegenwart, für die Zukunft. Zur Feier des Hundertjährigen Jubiläums der evangelischen Kirche zu Arnsdorf [1855], Schreiberhau 1855.
• Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006