Cmentarz przykościelny:

Powierzchnia [ha]: ogólna 1,20

Cmentarz przykościelny, który znamy obecnie zaczął się rozwijać w XVIII w. Natomiast zasięgu pierwotnego cmentarza nie znamy. Rozwój cmentarza od 1662 roku związany był z rosnącą liczbą ludności po raz pierwszy, by następnie jeszcze raz zwiększyć jego obszar w roku 1712.  W 1800 r. z inicjatywy Adolfa Traugotta von Gersdorfa dokonano kolejnego powiększenia cmentarza. Finalnie jego forma ukształtowana została mniej więcej w roku 1852. Do 1945 r. cmentarz służył miejscowej parafii ewangelickiej. Dziś jest cmentarzem komunalnym. Po 1945 r. nie zmieniano zasięgu cmentarza.

Pomimo wielu zmian w jego układzie, na terenie cmentarza przykościelnego w Pobiednej zachowała się imponująca liczba nagrobków, imponujących grobowców oraz tablic epitafijnych (datowanych od II połowy XVII aż do I połowy XIX w.), reprezentujących w zdecydowanej większości bardzo dobry warsztat kamieniarski oraz posiadających bardzo bogatą symbolikę i ornamentykę. Uznać zatem należy, że dawny cmentarz przykościelny w Pobiednej posiada bardzo duże wartości historyczne. Z ciekawych osób pochowanych a tym cmentarzy należy wymienić Adolfa Traugotta von Gersdorfa, który nie tylko był właścicielem Pobiednej ale również był uczonym, mineralogiem, fizykiem, astronomem, meteorologiem, znawczą Karkonoszy i Gór Izerskich oraz współzałożycielem Górnołużyckiego Towarzystwa Naukowego.

Najstarszym przedstawieniem kościoła i cmentarza przykościelnego w Pobiednej jest widok tej miejscowości, pochodzący z II połowy XVIII w. Ukazano tu kościół oraz otaczający go cmentarz, wyznaczony na planie zbliżonym do prostokąta, ogrodzony – jak się wydaje – kamiennym murem. Bliski chronologicznie jest kolejny rysunek, autorstwa J. G. Schultza z XVIII w., na którym autor przedstawił budynek kościoła oraz jego najbliższe otocznie. Nie dostrzegamy tu jednak pochówków, a jedynie barokowe epitafium przylegające do muru kościoła. Pozostała zgromadzona ikonografia ukazuje cmentarz widziany z pewnej odległości, a w zasadzie mur cmentarza z dobrze jednak widocznymi nagrobkami i grobowcami, umieszczonymi w linii muru. Mapa topograficzna z 1937 r. ukazuje cmentarz o zasięgu terytorialnym wręcz identycznym, jak ten XVIII w. Cmentarz wpisany do rejestru zabytków 971/J z dnia 01.06. 1989 r.

Historia wsi

Wieś Pobiedna składa się z dwóch historycznych części, czyli z dawnego miasteczka górniczego, założonego w XVIII w. oraz dawnej wsi Unięcice, którą wzmiankowano już w 1346 r. W 1442 r. w dawnych Unięciciach i najbliższych okolicach wsi, jak wskazują dane historyczne szerzyło się rozbójnictwo. Do roku 1592 wieś wchodziła w skład wolnego państwa Świecie, należącego do członków rodziny von Uchtritzów. Natomiast po 1592 r. Unięcicie stały się osobnym majątkiem, którego właścicielem był Hans von Uchtritz, który wzniósł tutaj swój dwór. Wówczas we wsi znajdowały się 22 gospodarstwa kmiecie i 17 zagrodnicze. Miejscowość ucierpiała w czasie trwania wojny 30-letniej. Około 1660 r. niejaki Wignad von Gersdorf rozpoczął zakładanie w bezpośredniej bliskości wsi Unięcice nowego, górniczego miasteczka, gdzie w roku 1666 wytyczono rynek. Rok później, bo w roku 1667 osada otrzymała prawa miejskie oraz przywileje górnicze. W 1676 r. powstała na tym obszarze kolejna farbiarnia. W 1719 r. w Pobiednej powstała pierwsza apteka. Zaró1)no miejscowość, jak i jej mieszkańcy znacznie ucierpieli znacznie w czasie trwania wojen śląskich, kiedy stacjonowały na jej terenie wojska. W Unięciciach dobrze rozwinęło się tkactwo chałupnicze, które jednak na początku XIX w. ustąpić musiało powstającym tu nowym zakładom przemysłowym (powstała tu między innymi tkalnia chusteczek). Podkreślić należy, że miejscowość należała wówczas do Górnych Łużyc, aż do 1816 r. kiedy to włączona została w granice Prus. Wówczas też stała się częścią Rejencji Legnickiej, wchodząc w skład powiatu lubańskiego. Aż do zakończenia II wojny światowej miejscowe dobra dość często zmieniały swoich właścicieli, wśród których wymienić można takie rodziny jak: von Hessen-Rotenburg, von Sehrr-Thoss czy książąt zu Hohenlohe-Öhringen. W roku 1939 Pobiedna stanowiła dużą osadę, bo liczyła 1299 mieszkańców. Wielkość osady była związana z połączeniem się wcześniejszych dwóch miejscowości. Po zakończeniu II wojny światowej wieś Pobiedna znajdowała się już w granicach Polski.

Ciekawe strony internetowe dotyczące cmentarza i kościoła:

https://polska-org.pl/519950,Pobiedna,Kosciol_ewangelicki_ruina.html

https://polska-org.pl/927106,foto.html

Ruina kościoła ewangelickiego w Pobiednej

Bibliografia

• Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu Delegatura w Jeleniej Górze
• Pobiedna, karta kościoła poewangelickiego, 1966 r.
• Pobiedna, karta cmentarza komunalnego, oprac. Myśliński 1986 r.,

Literatura:

• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, Breslau 1830
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, 1845
• Rühle O., Geschichte von Meffersdorf, Hirschberg 1883.
• Słownik geografii turystycznej Sudetów, T. 2, M-Ż, reg. M. Staffa, Wrocław 2003.
• Internet: http://pobiedna.pl/index.php?id=historia_pobiednej (dostęp: 19.08.2023 r.)
• Kartografia: – Messtischblatt, Wigandsthal 2881 Neue Nr. 5057, 1937 r., (źródło: https://polona.pl)