Cmentarz przykościelny:

Powierzchnia [ha]: ogólna 0,14

Pierwszy cmentarz mógł powstać w Starej Białce przypuszczanie w końcu XVI w., zaś wytyczenie jego granic nastąpiło zapewne już po wzniesieniu budynku kościoła. Wówczas też cmentarz otrzymał kształt zbliżony do owalu, otoczony kamiennym murem z przyporami i otworami strzelniczymi oraz umieszczonymi w linii muru od wschodu i zachodu, kamiennymi bramami. W 1884 r. umieszczono w nich kute przęsła bramne, zachowane do dziś. Cmentarz był użytkowany przez niemieckich mieszkańców wsi aż do zakończenia II wojny światowej. Również po 1945 r. dokonywano na nim pochówków, ale jedynie do czasu założenia we wsi nowego cmentarza. Po zakończeniu drugiej wojny światowej wszystkie nagrobki poza jednym uległy zniszczeniu. W 1991 r. wykazano, że cmentarz znajdował się wówczas w dobrym stanie zachowania, a na jego terytorium znajdowało się wówczas niewiele historycznych nagrobków, oraz ok. 20 grobów pochodzących z okresu po 1945 r. Obecnie cmentarz przykościelny jest nieczynny.

Historia wsi

Miejscowość Stara Białka wzmiankowana jest w źródłach historycznych w XIV w. W 1351 r. wymienia się ją pod nazwą Weysbach. Do połowy XVIII w. wieś należała do księstwa świdnickiego, zaś później przynależała do powiatu bolkowsko-kamiennogórskiego. Do zakończenia II wojny światowej była częścią powiatu kamiennogórskiego i tak pozostaje do dziś. W dobie średniowiecza Stara Białka była na początku własnością klasztoru cystersów w Krzeszowie, później zaś stała się własnością rycerską. Duże straty poniosła miejscowość w czasie trwania wojny 30 letniej, po której zakończeniu prężnie rozwijać zaczęło się tu tkactwo chałupnicze. W XVIII w. Stara Białka była własnością barona von Hochberga. W 1785 r. w miejscowości oprócz kościoła, działała także szkoła oraz młyn wodny, a wśród mieszkańców wymienia się 22 kmieci, 45 zagrodników i 53 chałupników. W 1830 r. w Starej Białce wymienia się 117 domostw oraz 661 mieszkańców, w tym zaledwie 22 katolików. Funkcjonowała tu (od 1742 r.) szkoła ewangelicka i młyn wodny. Mieszkańcy w dużej mierze zajmowali się tkactwem. Piętnaście lat później w miejscowości było 119 domostw, zaś liczbę mieszkańców określono na 822 mieszkańców, w tym 46 katolików. Działa tu także szkoła katolicka, w której w tym czasie zamieszkiwał dzwonnik, a do budynku przynależał także ogród. W dalszym ciągu funkcjonował tu młyn wodny oraz cztery wiatraki. W całej miejscowości hodowano ponad 200 sztuk bydła. W 1871 r. wymienia się tu 123 domostwa. Co ciekawe Stara Białka do 1945 r. nie posiadała charakteru wsi letniskowej, a rolniczej. Po zakończeniu II wojny światowej nastąpiło wysiedlenie ludności niemieckiej, na miejsce której, napłynęli osadnicy polscy. Po 1945 r. nastąpiło dość znaczne wyludnienie się wsi. W 1978 r. miejscowość zamieszkiwało zaledwie 245 osób, zaś w 1991 r. już tylko 200.

Ciekawe strony internetowe dotyczące cmentarza i kościoła:

https://polska-org.pl/521722,Stara_Bialka,Kosciol_sw_Mateusza.html

Bibliografia

• Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu Delegatura w Jeleniej Górze
• Stara Białka, Karta cmentarza przykościelnego, oprac. K. Myśliński, 1992 r.
• Stara Białka, Karta kościoła filianego pw. św. Mateusza, oprac. W. Ulanecki 1996 r.
• Literatura:
• Gliński R., A. Patała, Krajobraz kulturowy Gminy Lubawka, Wrocław 2017.
• Heimatbuch des Kreises Landeshut in Schlesien, Bd. 2, hrsg. Kunick, Landeshut 1929
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, Breslau 1830
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, 1845
• Słownik geografii turystycznej Sudetów, T. 8, Kotlina Kamiennogórska, Wzgórza Bramy Lubawskiej, Zawory, red. M. Staffa, K. R. Mazurski, Wrocław 1997, s. 298–303.