Cmentarz przykościelny:

Powierzchnia [ha]: ogólna 0,80

Pierwotny zasięg terytorialny cmentarza był o wiele mniejszy niż obecnie. W XVIII w. dokonano jego powiększenia (lub też modernizacji). Kolejne powiększenie nastąpiło w XIX w. Po Ii wojnie światowej cmentarz nie był już powiększany. Jak wskazują dane historyczne, pierwotny cmentarz ukazany na rycinie z połowy XVIII w. był o wiele mniejszy niż ten, który znamy obecnie. Cmentarz został powiększony w roku 1687 r. Wzniesiono wówczas bramę, która prowadziła na teren cmentarza, jak również z dużym prawdopodobieństwem, powstał wtedy również nowy mur cmentarza. Koleje powiększenie cmentarza nastąpiło w XIX w. Cmentarz był stale użytkowany aż do 1945 r. przez niemieckich mieszkańców wsi. Po II wojnie światowej był on również użytkowany ale już przez napływową ludność polską. Użytkowanie cmentarza było nieprzerwalne do roku 1987, po tym roku cmentarz był już nieczynny.

Wartość historyczna cmentarza przykościelnego ocenić można na małą, ponieważ po 1945 r. doszło do niemal całkowitej likwidacji historycznych nagrobków. W wyniku nowego zagospodarowania terenu, doszło również do znacznego przekształcenia pierwotnego założenia w obrębie murów cmentarza. Pomimo tego uznać należy, że cmentarz, jak także jego elementy składowe, są dobrze utrzymane. Uwagę zwracają zachowane płyty epitafijne, zwłaszcza późnobarokowe epitafium z II poł. XVIII w. (ok. 1772 r), wykonane w białym marmurze z bogatą i ciekawą ornamentyką formie kartusza na rogach którego przedstawienia aniołów (u dołu) oraz atrybutów Męki Pańskiej (u góry). Jednym z ważnych pochowanych osób na tym cmentarzu była Johanne Charlotte Grüther, żona pastora J.G.E. Grüthera (zm. 1810), której epitafium znajduje się w elewacji kościoła.

Historia wsi

Wieś Leszczyniec wzmiankowana jest w źródłach historycznych po raz pierwszy w 1349 r. W tym też roku miejscowość tę kupił opat krzeszowski Mikołaj II. Kolejno wieś bardzo często zmieniała swoich właścicieli. W XV w. należała do rodziny von Mühlberg, a w 1547 r. przeszła na własność rodziny von Schaffgotschów. Sama wieś przez dłuższy czas była podzielona był na dwie części, tj. na górną i dolną wieś. W roku 1785 górna wieś liczyła 442 mieszkańców, w tym 12 kmieci, 55 ogrodników i 32 chałupników. Znajdowały się tu dwa kościoły – katolicki i ewangelicki, jak również dwie plebanie oraz dwie szkoły. Dolna część Leszczyńca, była o wiele mniejsza od górnej i liczyła wówczas jedynie 116 mieszkańców, wśród których wymienia się jedynie jednego kmiecia, 15 ogrodników i 11 chałupników. Istniał tu także młyn wodny. Poza kończeniu I wojny śląskiej Leszczyniec wraz z całym Śląskiem dostał się pod panowanie pruskie. W 1830 r. górna, większa części wsi, liczyła 618 mieszkańców, w tym 24 katolików oraz 100 domostw. Działała tu wtedy szkoła ewangelicka z dwoma nauczycielami, gorzelnia, młyn wodny oraz bielarnia. Duża część mieszkańców trudniła się obróbką lnu. Dolna, mniejsza część Leszczyńca liczyła wówczas jedynie 133 mieszkańców i 25 domostw. W 1845 r. dane te uległy jedynie nieznacznym zmianom. W 1871 r. w Leszczyńcu zamieszkiwało 719, zaś w 1900 r. 628 osób. W 1925 r. liczba mieszkańców miejscowości wynosiła 735 osób, w tym 659 ewangelików i tylko 74 katolików. W 1939 r. w całym Leszczyńcu zamieszkiwało łącznie 812 mieszkańców. Po zakończeniu II wojny światowej Leszczyniec administracyjnie znalazł się w granicach polskich. W związku z tym nastąpiło wysiedlenie ludności niemieckiej i sprowadzenie na jej miejsce osadników polskich. Najstarszym przedstawieniem kościoła i otaczającego go cmentarza przykościelnego jest grafika, autorstwa F.B. Wernera z II poł. XVIII w., gdzie ukazano świątynię i niewielki – jak się wydaje – cmentarz, otoczony wysokim ogrodzeniem (kamiennym?). Przedwojenna ikonografia nie ukazuje samego cmentarza. Został on przedstawiony na mapie topograficznej z pocz. XX w., choć ukazany kształt i zasięg terytorialny, ukazać należy na nieco schematyczny.

Ciekawe strony internetowe dotyczące cmentarza i kościoła:

https://polska-org.pl/514978,Leszczyniec,Kosciol_sw_Bartlomieja_poewangelicki.html

Bibliografia

• Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu Delegatura w Jeleniej Górze:
• Leszczyniec, kartka zabytku: kościół pomocniczy, św. Bartłomieja, oprac. K. Kurek 1992 r.
• Leszczyniec, karta cmentarza, oprac. K. Myśliński 1992 r.
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, Breslau 1830
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, 1845
• Prace konserwatorskie na terenie województwa dolnośląskiego w latach 1979–1999, Wrocław 2005.
• Prace konserwatorskie na terenie województw jeleniogórskiego, legnickiego, wałbrzyskiego i wrocławskiego w w latach 1975–1978, Wrocław 1985. Z
• abytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.
• Zimmermann F.A., Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 5, Brieg 1785