Wieś Sosnówka k. Najświętszego serca Pana Jezusa i Matki Boskiej Ostrobramskiej (dawny ewangelicki)
Lokalizacja:
Adres: ul. Liczyrzepy 30, 58-564 Sosnówka
50º 49′ 19.734″ N 15º 43′ 14.604″ E
Historia kościoła i parafii:
Po zakończeniu wojny 7-letniej, parafię ewangelicką w Sosnówce została przyłączona do Podgórzyna. W 1742 r. społeczność ewangelicka w Sosnówce otrzymała królewskie pozwolenie na wzniesienie w tej miejscowości kościoła, który miał nietrwałą konstrukcję szachulcowej, ale był bardzo ważny dla mieszkańców wsi. Poświęcenie budynku nastąpiło 19 września 1745 r. Świątynia w tej formie przetrwała do początku XIX w. Z woli parafian, zbierano przez wiele lat pieniądze na remont i w niedługim czasie podjęto działania, aby istniejący budynek kościoła, zastąpić nowym, większym i murowanym. Prace budowlane prowadzono w latach 1816–1819 według projektu inspektora budowlanego Kannegiessera z Kamiennej Góry. Budowla ta miała formę klasycystyczną, z dachem naczółkowym, z trzema kondygnacjami drewnianych empor, które były wsparte na kolumnach. Nową świątynię poświęcono 26 września 1820 r. Następne inwestycje dotyczyły wieży kościoła, kiedy to w 1895 r. pokryto ją miedzią. W tym czasie wyremontowano także wnętrze kościoła. Do dziś zachowały się drewniany, polichromowany ołtarz, ołtarz boczny, kamienna chrzcielnica z drewnianą oryginalną pokrywą, ciekawa polichromowana ambona, obraz olejny z XVIII w. oraz wiele rzeźb. Po II wojnie światowej kościół przeszedł w ręce katolików, którzy przeprowadzali tam remonty w roku 1957 i 1973 r. gdzie w latach 70. XX w. dokonano bieżącego remontu kościoła, włącznie z wymianą okien i rynien. W roku 2000 w ścianę kościoła uroczyście wmurowano tablicę upamiętniającą mieszkańców wsi, którzy żyli i zostali pochowani na cmentarzy przykościelnym w latach 1285-1946. Tablicę ufundowana była z dzięki inicjatywie i staraniom pastora Klausa Lobischa.
Cmentarz przykościelny:
Powierzchnia [ha]: ogólna 0,60
Cmentarz przy dawnym kościele ewangelickim we wsi Sosnówka został wyznaczony zapewne w chwili powstania pierwszego kościoła. Niestety, nie ma potwierdzenia tego faktu w danych historycznych, nie potwierdzają tego źródła pisane. Ewangelicki cmentarz przykościelny we wsi Sosnówka, został wytyczony na planie wydłużonego prostokąta i założony już po wzniesieniu murowanego kościoła w I połowie XIX w. W takim kształcie zachowany jest do dnia dzisiejszego. Pole grzebalne znajdowało się za budynkiem kościoła i służyło miejscowej społeczności ewangelickiej do zakończenia II wojny światowej. Po roku 1945 cmentarz został zlikwidowany, a w 1987 r. podczas inwentaryzacji na jego terenie wykazano kilka wolnostojących nagrobków, pochodzących sprzed 1945 r. Obecnie teren cmentarza nie jest wykorzystywany do grzebania zmarłych, pole grzebalne jest nieczynne, a zmarli, którzy spoczęli tu przed 1945 r., upamiętnia skromna, dwujęzyczna tablica umieszczona w elewacji kościoła w roku 2000. Na terenie cmentarza nie zachował się żaden przedwojenny nagrobek, z wyjątkiem grobowca, pozbawionego inskrypcji.
Historia wsi
O wsi Sosnówka, wzmiankowano jest w źródłach historycznych w XIV w. Pierwotna nazwa wsi to Sudorf. Pierwszym właścicielem wsi był Hans von Liebenthal, który sprzedał majątek Gotsche Schoffowi, przodkowi słynnego rodu von Schaffgotschów. Kolejno Sosnówka należała do rodzin von Zedlitz i von Gallom, a w 1558 r. wieś znów stała się własnością rodu von Schaffgotsch. W 1745 r. w Sosnówce wzniesiono pierwszy, drewniany kościół ewangelicki. W 1786 r. w Sosnówce funkcjonowały obok siebie równolegle kościół ewangelicki oraz kościół katolicki (jak również kaplica św. Anny). Działały również dwie szkoły i dwa młyny wodne. Wieś zamieszkiwało wtedy 1189 osób, w tym 22 kmieci, 78 ogrodników i 76 chałupników. W 1830 r. we wsi wymienia się 215 domostw oraz 1037 mieszkańców, w tym 124 katolików. Oprócz dwóch szkół ewangelickich, działała wówczas także szkoła katolicka. We wsi pracowało 3 tkaczy oraz 8 piekarzy. Piętnaście lat później w Sosnówce wykazano 123 domostwa oraz 1383 mieszkańców, w tym 147 katolików. W dalszym ciągu duża część mieszkańców wsi trudniła się tkactwem. W 1858 r. Sosnówka liczyła 175 domów, a w miejscowości pracowało trzech młynarzy. Wśród mieszkańców wymienia się wówczas 21 kmieci i 36 ogrodników oraz jednego karczmarza. W 1873 r. w miejscowości wymienia się 232 domy oraz 1453 mieszkańców. W XIX w. wieś zyskała dużą popularność turystyczną, a w związku z tym, rozwinęło się tu zaplecze noclegowe i gastronomiczne. Po zakończeniu II wojny światowej nastąpiło wysiedlenie niemieckich mieszkańców wsi, na których miejsce napływać zaczęła ludność polska.
Najstarszym przedstawieniem pierwszego, powstałego w XVIII w. w Sosnówce domu modlitwy, jest rysunek autorstwa F. B. Wernera z ok. 1760 r. Przedstawiono na nim drewniany budynek oraz otaczający go teren, na planie prostokąta otoczony niskim, drewnianym ogrodzeniem. Brak jednak tu oznaczonych grobów. Dopiero fotografie i widokówki z początku XX w. przedstawiają nowy, murowany kościół ewangelicki oraz przylegający do niego teren cmentarza wraz z murem cmentarnym. W bezpośredniej bliskości kościoła nie znajdowały się groby, które zlokalizowane były na terenie za budynkiem kościoła. Na mapie topograficznej z początku XX w. ukazano zachowany do dziś i nadal czytelny (pomimo likwidacji) zasięg terytorialny cmentarza.
Ciekawe strony:
https://fotopolska.eu/44549,obiekt.html?map_z=17
References
- Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków Delegatura w Jeleniej Górze – Sosnówka,
- Karta cmentarza, 1987 r.
- Prace konserwatorskie na terenie województwa wrocławskiego w latach 1969–1973, Wrocław 1976.
- Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.
- Zimmermann F.A., Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 6, Brieg 1786.
- Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, Breslau 1830.
- Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, 1845.
- Peter J., Neuester und zuverlässigster Führer durch das Riesengebirge…, Hirschberg 1873.
- Neß D., Schlesisches Pfarrerbuch, Bd. 7, Regierungsbezirk Liegnitz, 2016.