Cmentarz przykościelny:

Powierzchnia [ha]: ogólna 0,56, wolna 0,56

Dawny cmentarz przy kościele ewangelickim w Podgórzynie wytyczony został w 1842 r. na planie prostokąta, a po dokonaniu poświęcenia w dniu 27 września wspomnianego roku rozpoczął funkcjonowanie. Pierwotnie osoby zmarłe z Podgórzyna, które były wyznania ewangelickiego chowane były na terenie katolickiego cmentarza przy kościele św. Trójcy. Teren pod założenie cmentarza przekazał właściciel miejscowych dóbr hrabia Leopold von Schaffgotsch. W tym samym czasie teren cmentarza ogrodzono solidnym murem cmentarnym. Pole grzebalne na tym cmentarzu było wykorzystywane przez aż do 1945 r. Natomiast po II wojnie światowej, w latach 1974-1975 cmentarz uległ likwidacji. Sacrum zmienił się swoiste profanum, a na tym terenie obecnie znajduje się plac zabaw i teren rekreacyjny. Ze względu na ten fakt, zasięg cmentarza jest mniej czytelny,  a na jego terenie nie zachowały się żadne historyczne nagrobki.

Historia wsi

Wieś Podgórzyn założono po roku 1281. Pierwsza wzmianka o tej wsi pochodzi z 1305 r., kiedy to określono ją jako „Gerardi villa“. Natomiast w 1318 r. wzmiankuje się istnienie na terenie wsi kościoła i probostwa. W wieku XV, wieś była własnością rodziny Liebenthal. W 1491 r. ostatni właściciel wsi z rodziny Liebenthal – Wilrich sprzedał Podgórzyn swojemu szwagrowi Kunzowi von Hoberg. Kolejno wieś przeszła w posiadanie rodziny von Zeidlitz, a następnie von Schaffotsch, w rękach których pozostawała jeszcze w XVIII w. Do połowy XVII w. funkcjonowała w Podgórzynie ludwisarnia (odlewania dzwonów). W 1681 r. wybudowano młyn papierniczy, a w końcu XVIII w. dwa tartaki. W roku 1742 Podgórzyn wraz z całym Śląskiem przeszedł pod panowanie pruskie, stając się częścią powiatu jeleniogórskiego. W 1745 r. wzniesiono pierwszy, drewniany kościół ewangelicki, zastąpiony w 1780 bardziej statecznym budynkiem murowanym. W 1786 r. w miejscowości tej istniały dwa kościoły – katolicki i ewangelicki, dwie plebanie, folwark, 4 młyny wodne, a zamieszkiwało tu 1011 osób, spośród których wyróżnić można było 12 kmieci, 109 ogrodników i 76 chałupników. W 1830 r. w dokumentach archiwalnych wymienia się 229 domów oraz 1213 mieszkańców, w tym 108 katolików. Funkcjonowały tu wówczas dwie szkoły ewangelickie oraz jedna katolicka. Mieszkańcy trudnili się różnorakim rzemiosłem. Pracowało tu 7 piekarzy, 10 krawców, 3 stolarzy, 3 bednarzy oraz dwóch kowali. Działały także dwa młyny wodne, tartak oraz młyn papierniczy. Do Przygórzyna należały wówczas trzy przysiółki. Piętnaście lat później, tj. w roku 1845 w zarejestrowano istnienie majątku z pałacem oraz folwarkiem, na terenie którego zamieszkiwało 100 mieszkańców, w tym 26 katolików. Gmina wiejska liczyła wtedy 1288 mieszkańców, w tym 208 katolików. Na terenie wsi znajdowało się 218 domów. W 1875 r. Podgórzyn zamieszkiwało 1690 mieszkańców, w tym 1380 ewangelików i 310 katolików. W 1880 r. na terenie Podgórzyna znajdowało się 250 domostw, w tym 12 gospodarstw kmieci, 24 ogrodników i 214 chałupników. Co ciekawe, od 1911 r. do miejscowości dojeżdżały tramwaje, jeleniogórskiej linii tramwajowej. Po zakończeniu II wojny światowej nastąpiło wysiedlenie ludności niemieckiej, na miejsce której napływać zaczęła ludność polska. W latach 1975–1998 Podgórzyn należał do województwa jeleniogórskiego, a od 1999 wieś stała się częścią województwa dolnośląskiego i ten stan trwa do dnia dzisiejszego

Analiza historyczna materiałów kartograficznych i ikonograficznych ukazuje w większości bryłę dawnego kościoła ewangelickiego wraz z otaczającym go cmentarzem, nie zaś sam cmentarz. Na przedwojennych fotografiach i kartkach pocztowych dostrzegalne są fragmenty muru cmentarnego oraz pojedyncze nagrobki, zlokalizowane przy murze cmentarnym. Ukazany na mapie topograficznej z początku XX w. zasięg terytorialny cmentarza, pokrywa się z zasięgiem, który w części jest czytelny do dziś.

Ciekawe strony internetowe dotyczące cmentarza i kościoła:

https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-230917

Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej

https://fotopolska.eu/Podgorzyn/b21114,Kosciol_NMP.html

https://polska-org.pl/513026,Podgorzyn,Kosciol_Matki_Bozej_Czestochowskiej.html

References

• Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków Delegatura w Jeleniej Górze – Podgórzyn, Karta cmentarza, oprac. B. Szewczyk 2001 r.
• Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.
• Prace konserwatorskie na terenie województwa dolnośląskiego w latach 1979–1999, Wrocław 2005.
• Göbel M., Beiträge zur Geschichte Giersdorfs im Riesengebirge, „„Der Wanderer im Riesengebirge „1 IV 1910.
• Zimmermann F.A., Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 6, Brieg 1786.
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, Breslau 1830.
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, 1845.
• Plischke H., Jubelbüchlein für die Gemeinden Giersdorf, Hain, Saalberg und Märzdorf Gelegenheit des 100 jährigen Jubelfestes der Erbauung ihrer Kirche am 4 Sonntag u. Trin. Den 20 Juni 1880, Warmbrunn 1880.
• Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006
• Inspire id: 1.9.ZIPOZ.NID_N_02_BK.73545, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_02_BK.94872
• Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 [dostęp 2019-09-21].
• Wojciech Kapałczyński, Jan Kotlarski: Zabytki Jeleniej Góry i powiatu. Jelenia Góra: Jeleniogórskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 2002, s. 99. ISBN 83-85033-00-9.