Cmentarz przykościelny:

Powierzchnia [ha]: ogólna 0,40, wolna 0,35

Cmentarz we wsi Podgórzyn zamykał się na planie zbliżonym do owalu, a w centralnym miejscu usytułowany był kościół. Jak podaje karta cmentarza, ten wiejski przykościelny cmentarz powstał w XVIII w., z czym zgodzić się trudno, biorąc pod uwagę metrykę samego kościoła. Biorąc pod uwagę tę metrykę, jak również dostrzegając pierwotny, owalny zasięg terytorialny cmentarza możemy przyjąć, że cmentarz przy kościele w Podgórzynie musiał istnieć co najmniej już w XVI w. W XVIII w. w związku z barokizacją świątyni powstać mógł natomiast mur cmentarny wraz z bramami. Cmentarz został powiększony w kierunku zachodnim w XIX w., gdy jednocześnie wzniesiono kaplicę cmentarną. Po 1945 r. cmentarza nie powiększano, natomiast większość historycznych pochówków, niestety, uległa likwidacji i została zastąpiona nowymi. W 1982 r. wykazano, że na terenie cmentarza zachowało się niewiele nagrobków wolnostojących z okresu sprzed 1945 r. W murze cmentarza, jak również w elewacji kościoła, zachowało się jednak pięć bardzo ciekawych, unikalnych barokowych epitafiów, o wyjątkowo bogatej ornamentyce, pochodzących z I i II połowy XVIII w. Poza tym zachowała się kaplica

przedpogrzebowa. Cały teren cmentarza jest chroniony wpisem do rejestru zabytków jako zabytek nieruchomy (wykaz dokumentów: 966/J z 1989-06-08; A/772/966/J z 2006-05-15).

Historia wsi

Wieś Podgórzyn założono po roku 1281. Pierwsza wzmianka o tej wsi pochodzi z 1305 r., kiedy to określono ją jako „Gerardi villa“. Natomiast w 1318 r. wzmiankuje się istnienie na terenie wsi kościoła i probostwa. W wieku XV, wieś była własnością rodziny Liebenthal. W 1491 r. ostatni właściciel wsi z rodziny Liebenthal – Wilrich sprzedał Podgórzyn swojemu szwagrowi Kunzowi von Hoberg. Kolejno wieś przeszła w posiadanie rodziny von Zeidlitz, a następnie von Schaffotsch, w rękach których pozostawała jeszcze w XVIII w. Do połowy XVII w. funkcjonowała w Podgórzynie ludwisarnia (odlewania dzwonów). W 1681 r. wybudowano młyn papierniczy, a w końcu XVIII w. dwa tartaki. W roku 1742 Podgórzyn wraz z całym Śląskiem przeszedł pod panowanie pruskie, stając się częścią powiatu jeleniogórskiego. W 1745 r. wzniesiono pierwszy, drewniany kościół ewangelicki, zastąpiony w 1780 bardziej statecznym budynkiem murowanym. W 1786 r. w miejscowości tej istniały dwa kościoły – katolicki i ewangelicki, dwie plebanie, folwark, 4 młyny wodne, a zamieszkiwało tu 1011 osób, spośród których wyróżnić można było 12 kmieci, 109 ogrodników i 76 chałupników. W 1830 r. w dokumentach archiwalnych wymienia się 229 domów oraz 1213 mieszkańców, w tym 108 katolików. Funkcjonowały tu wówczas dwie szkoły ewangelickie oraz jedna katolicka. Mieszkańcy trudnili się różnorakim rzemiosłem. Pracowało tu 7 piekarzy, 10 krawców, 3 stolarzy, 3 bednarzy oraz dwóch kowali. Działały także dwa młyny wodne, tartak oraz młyn papierniczy. Do Przygórzyna należały wówczas trzy przysiółki. Piętnaście lat później, tj. w roku 1845 w zarejestrowano istnienie majątku z pałacem oraz folwarkiem, na terenie którego zamieszkiwało 100 mieszkańców, w tym 26 katolików. Gmina wiejska liczyła wtedy 1288 mieszkańców, w tym 208 katolików. Na terenie wsi znajdowało się 218 domów. W 1875 r. Podgórzyn zamieszkiwało 1690 mieszkańców, w tym 1380 ewangelików i 310 katolików. W 1880 r. na terenie Podgórzyna znajdowało się 250 domostw, w tym 12 gospodarstw kmieci, 24 ogrodników i 214 chałupników. Co ciekawe, od 1911 r. do miejscowości dojeżdżały tramwaje, jeleniogórskiej linii tramwajowej. Po zakończeniu II wojny światowej nastąpiło wysiedlenie ludności niemieckiej, na miejsce której napływać zaczęła ludność polska. W latach 1975–1998 Podgórzyn należał do województwa jeleniogórskiego, a od 1999 wieś stała się częścią województwa dolnośląskiego i ten stan trwa do dnia dzisiejszego.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy nie udało się pozyskać historycznego materiału ikonograficznego, ukazującego sam teren cmentarza przykościelnego. Na widokówce z ok. 1910 r. przedstawiono bramę na teren cmentarza wraz z nieistniejącym dziś krzyżem, zastąpionym nowym. Również słupy bramy na teren cmentarza posiadają inne, niż ukazane zwieńczenia. Na mapie topograficznej z początku XX w. ukazano zasięg terytorialny cmentarza, zbliżony na tego, który zachował się do dziś.

Ciekawe strony internetowe dotyczące cmentarza i kościoła:

https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-240203

https://polska-org.pl/529786,Podgorzyn,Kosciol_sw_Trojcy.html

Bibliografia

• Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków Delegatura w Jeleniej Górze
• Podgórzyn, Karta cmentarza, oprac. 1982 r. Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.
• Prace konserwatorskie na terenie województwa wrocławskiego w latach 1969–1973, Wrocław 1976.
• Prace konserwatorskie na terenie województwa dolnośląskiego w latach 1979–1999, Wrocław 2005.
• Siebelt A., Der Taufstein in der kath. Kirche zur Heiligen Dreifaltigkeit zu Giersdorf, oprac.: U. Junker, 2017. Göbel M., Beiträge zur Geschichte Giersdorfs im Riesengebirge, „„Der Wanderer im Riesengebirge „1 IV 1910. Zimmermann F.A., Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 6, Brieg 1786.
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, Breslau 1830.
• Knie J., Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, 1845.
• Plischke H., Jubelbüchlein für die Gemeinden Giersdorf, Hain, Saalberg und Märzdorf Gelegenheit des 100 jährigen Jubelfestes der Erbauung ihrer Kirche am 4 Sonntag u. Trin. Den 20 Juni 1880, Warmbrunn 1880.